AB BASILOPOULOS
AB BASILOPOULOS

150 χρόνια από τη γέννηση του μεγάλου τροβαδούρου Τζώρτζη Δελλαπόρτα

By on December 24, 2017
1

Δελλαπόρτας Γεώργιος (Τζώρτζης), ο μεγάλος τραβαδούρος. Γεννήθηκε στο Ληξούρι ανήμερα των Χριστουγέννων του 1867 και ήταν γιος του Ιωάννη Δελλαπόρτα και της Τζαννέτας, το γένος Πολυκαλά.
Σύμφωνα με τον Σπύρο Μοτσενίγο ήταν ο πιο νέος από τα αδέλφια του, τη Σοφία αξιόλογη πιανίστα και συνθέτρια και τον επίσης μουσικό –κιθαρίστα, μαθητή του Ξύνδα, Νικόλαο. Από αυτά τα δυο αδέλφια του ο Τζώρτζης είχε τα πρώτα μουσικά ακούσματα.
Ήταν προικισμένος με ωραία φωνή οξύφωνου και πήρε μέρος στη μεγάλη ανδρική Χορωδία, που είχε καταρτίσει ο Νικόλαος Τζανής Μεταξάς και οδήγησε ο νεαρός τότε Διονύσιος Λαυράγκας στην Έκθεση της Δ΄ Ολυμπιάδας στο Ζάππειο, τον Οκτώβριο του 1888. Η κεφαλονίτικη αυτή Χορωδία απέσπασε το πρώτο βραβείο στις τρεις συναυλίες που έδωσε, μία στο θέατρο Συγγρού και δυο στο Μέγαρο του Ζαππείου. Μετά από αυτή τη μεγάλη επιτυχία της κεφαλονίτικης Χορωδίας, ο Τζώρτζης εμφανώς επηρεασμένος, έχοντας ως αξιόλογο φωνητικό υλικό τους σπουδαίους κανταδόρους του Ληξουριού, οργάνωσε στην πόλη του τη δική του Χορωδία.
Με δικά του έξοδα μάζεψε όλους τους παλιούς αριετταδόρους, τροβαδούρους και γενικά κανταδόρους του Ληξουρίου, παιδιά του λαού με έμφυτη τη μουσική διαίσθηση και την καλλιφωνία και σε λίγο χρονικό διάστημα έφτιαξε μια Χορωδία αποτελούμενη από 18 χορωδούς. Στα 1891 ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ επισκέφτηκε την Κεφαλονιά και ιδιαίτερα το Ληξούρι, όπου στο τότε Δημαρχείο της πόλης, το ονομαστό κτήριο Μαρκάτο, η Χορωδία του Δελλαπόρτα, άφησε τις καλύτερες εντυπώσεις στον υψηλό καλεσμένο. Επίσης, θαυμαστή και εξαιρετική στην εμφάνιση ήταν η παρουσία της Χορωδίας το 1892 στο Πολύγωνο του Αργοστολίου, όπου τόσο ο Γεώργιος Μολφέτας στην εφημερίδα του «Ζιζάνιον», όσο και ο Ανδρέας Καλογηράς γράφουν ποιητικούς επαίνους για το καλλιτεχνικό συμβάν. Τη Χορωδία αυτή εκπαίδευε και διεύθυνε βοηθούμενος από την κιθάρα του, την ωραία φωνή του και την εξαιρετική μουσική του αντίληψη.
Αξίζει να αναφερθεί κάποια μνήμη από τους παλιούς Ληξουριώτες, ότι ο Τζώρτζης Δελλαπόρτας εκπαίδευε τις φωνές των χορωδών του μ’ ένα πρωτότυπο σύστημα δικής του έμπνευσης. Το σύστημα αυτό αποτελείτο από μια σειρά από 25 περίπου γυάλινες φιάλες, που όλες είχαν ζωγραφιστή επάνω τους την ίδια αριθμητική κλίμακα από το 1 έως το 25. Κλιμακωτά ανά πόντο προς τα πάνω η κάθε φιάλη περιείχε νερό. Ένα κουτάλι αντιστοιχούσε στην κάθε φιάλη και, πιέζοντας με ειδικό μηχανισμό, το κουτάλι χτυπούσε τη φιάλη, παράγοντας έτσι την επιθυμητή ηχητική οξύτητα. Η περιγραφή του αυτοσχέδιου μουσικού οργάνου του Δελλαπόρτα συγκλίνει με όλες τις παλιές μνήμες των τραγουδιστών του και αρκετών παλιών κανταδόρων του Ληξουρίου, αλλά δυστυχώς το όργανο καταστράφηκε από σεισμό και έμεινε απλά στη θύμηση των παλαιοτέρων.
Η Χορωδία του πραγματοποίησε πολλές μουσικές εμφανίσεις στο Ληξούρι, στο Αργοστόλι, στην Πάτρα, στο Μεσολόγγι, στο Βουκουρέστι και στην Κωνσταντινούπολη. Η εποχή ακμή της ήταν από το 1899 έως το 1904.
Γύρω στα 1900 ύστερα από εντατικούς αγώνες και αντιδράσεις δύο χρόνων, όπως μας πληροφορεί ο Σπύρος Μοτσενίγος, ο Τζώρτζης Δελλαπόρτας εισήγαγε τη Χορωδία του στις εκκλησίες του Ληξουρίου: τον Άγιο Νικόλαο Μηνιατών, την Αγία Τριάδα και στην Παναγία των Περλιγγάδων, συνεχίζοντας το εγχείρημα της αρμονικής πολυφωνίας στην εκκλησία, όπου παλαιότερα είχε εφαρμόσει στη Σισιώτισσα και στο ναό του Σωτήρα στο Αργοστόλι ο εκκλησιαστικός συνθέτης Γεώργιος Σολωμός. Η επαφή του Δελλαπόρτα με την κεφαλονίτικη εκκλησιαστική μουσική τον ώθησε να μελοποιήσει με το δικό του τρόπο κάποιους ύμνους, που δυστυχώς δε σώθηκαν πέρα από το «Σε υμνούμε».
Η μεγάλη προσφορά του Τζώρτζη Δελλαπόρτα στο επτανησιακό κανταδόρικο τραγούδι είναι το συνθετικό του έργο, το οποίο είναι θαυμαστό, επειδή ο τροβαδούρος αυτός, χωρίς να έχει μουσικές περγαμηνές και ιδιαίτερη μουσική παιδεία, συνέθεσε υπέροχα άσματα δικής του έμπνευσης, αξιοποιώντας τα λαϊκά κανταδόρικα μουσικά μοτίβα του Ληξουρίου. Συγχρόνως τα τραγούδια του δείχνουν τον πλατύ συναισθηματικό του κόσμο, τη ρομαντική και ευγενική ψυχή, που απλόχερα η φύση τον είχε προικίσει. Για τα περισσότερα άσματα του έγραψε ο ίδιος και τους στίχους, μια και είχε και αναπτυγμένη ποιητική διάθεση και ήταν από τους πρωτεργάτες του Γεωργίου Μολφέτα, κατά την έκδοση της σατιρικής εφημερίδας Ζιζάνιον.
Έγραψε περιπτωσιακά, ανάλογα με τους ερωτικούς του στοχασμούς και τα πατριωτικά του συναισθήματα.
Τα πρώτα του τραγούδια «Γι αυτά τα δυο σου μάτια» και το «Έλα, μη λησμονείς» είναι αφιερωμένα στο μεγάλο του έρωτα και μετέπειτα σύζυγό του Ελένη, θυγατέρα του τότε δημάρχου Ληξουρίου Άγγελου Ιακωβάτου. Τα τραγούδια αυτά αποτέλεσαν την αρχή μιας συνθετικής τραβαδούρικης διαδικασίας, που για πολλά χρόνια διατηρήθηκε στο στόμα και στη μνήμη των μαθητών της Χορωδίας του.
Η αναζήτηση, η έρευνα μουσικού υλικού που αφορούσε τα άσματα του Δελλαπόρτα και η καταγραφή των ξεχασμένων ασμάτων του, στάθηκε επίπονη για πολλά χρόνια, επειδή δεν υπήρξε καμμιά σοβαρή συλλογή που να μας παρέχει ικανό υλικό. Ωστόσο, δύο άσματα του Τζώρτζη Δελλαπόρτα είχαν ηχογραφηθεί στην Αμερική από τους αδελφούς Γνεσούλη και άλλους Κεφαλονίτες, όλοι καταγόμενοι από τα Σβορωνάτα σε δίσκο βινυλίου πριν από το 1950.
Σχολιάζοντας τα τραγούδια του Δελλαπόρτα, διαπιστώνεται εύκολα η κανταδόρικη επίδραση που έχουν, καθώς και η απλή μα ιδιαίτερη αρμονική γραμμή, δείχνοντας το δρόμο για το πώς εξελίχτηκε μια όμορφη χορωδιακή παράδοση του Ληξουρίου. Επίσης, αναγνωρίζεται ότι σε κάποια άσματά του η μελωδική γραμμή του Δελλαπόρτα έχει μεγάλη επιρροή από την εκκλησιαστική τετραφωνία που και ο ίδιος καλλιέργησε στους ναούς του Ληξουρίου.
Τραγούδια του με τίτλους που καταγράφονται στο βιβλίο Νεοελληνική Μουσική του Σπύρου Μοτσενίγου, φαίνεται πως είναι ακριβώς οι τίτλοι που με αυτούς διατηρήθηκαν στα στόματα των παλιών τραγουδιστών του Ληξουρίου και αυτοί έδωσαν τις πληροφορίες για τη ζωή και τα έργα του τροβαδούρου.
Τραγούδια του Τζώρτζη Δελλαπόρτα είναι : «Χαμογελάς», «Απ’ όσες είδα στον κόσμο ωραίες» , «Τι σου στοιχίζει αγάπη μου», «Όταν βγαίνεις το πρωί στο παραθύρι», «Άμα σε δω να συλλογιέσαι», «Με δακρυσμένους οφθαλμούς», «Η βάρβαρός μου η τύχη», «Είχα κι εγώ έναν άγγελο», «Θυμάσαι που καθόμαστε», «Πες μου αν θυμάσαι αγάπη μου», «Λογάκια της αγάπης τραγουδάμε», «Αν εις τον κόσμο εσύ ζεις» , «Κοιμάται η πλάση του Μαγιού», «Η Πρωτομαγιά», «Τ’ αηδονάκι» , «Πάρετε ρόδα φίλοι μου», «Το καρναβάλι» , «Ο Γκιώνης», «Ο θάνατος της ορφανής» , «Άστρο τσ’ αυγής», «Ένα λουλούδι μοναχό», «Η βάρκα μας καλά παιδιά» , «Καθώς η μάνα τα παιδιά», «Το πρώτο παλικάρι», «Ύμνος στους ήρωες του’ 21», «Κεφαλονιά μητέρα μας», «Ύμνος προς το Μεσολόγγι», «Νοσταλγία», και το τελευταίο άσματα του ήταν μια μονωδία με τίτλο «Όσα αγριολούλουδα».
Υπάρχουν χειρόγραφες αναφορές σε παλιές παρτιτούρες που δηλώνουν τον Δελλαπόρτα ως συνθέτη της «Αγράμπελης». Βέβαια, υπάρχει μια έντυπη παρτιτούρα από τον εκδοτικό μουσικό οίκο του Γαϊτάνου, που ως συνθέτης αναφέρεται κάποιος Ε. Μακρής. Το ύφος και ο τρόπος μελοποίησης, καθώς και άλλα μουσικολογικά στοιχεία, κλείνουν περισσότερο προς τον Τζώρτζη Δελλαπόρτα.
Ο Τζώρτζης Δελλαπόρτας έφυγε από τη ζωή ξαφνικά στις 9 Οκτωβρίου 1919, αφήνοντάς μιας μια μοναδική κληρονομιά, τα ιδιαίτερα άσματά του, που χαρακτηρίζουν μια εποχή νοσταλγική και δημιουργική.
(Το κείμενο περιέχεται στην έκδοση «Λόγια Κεφαλληνιακή Μούσα» των: Γεράσιμος Σωτ. Γαλανού- Λαμπρογιάννη Πεφάνη, δίτομο έργο, έκδοση του ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ, 2015 ΚΑΙ 2016).

Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

2 3 4