Αφιερώματα Archives - Εφημερίδα Κεφαλονιά

Η περίφημη εικόνα της Αγίας Θέκλης στον ομώνυμο ναό

efimeridakefalonia — Wed, 23 Sep 2026 09:29:30 +0000

Στις 24 του Σεπτέμβρη εορτάζει και η Αγία Θέκλη, λόγω όμως της εορτής της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας, η εορτή δεν έτυχε της «πρέπουσας κοινωνικής αποδοχής», αλλά μόνο περιοριζόταν στο θρησκευτικό λειτουργικό μέρος στον ομώνυμο χωριό της Παλικής, λόγω του ναού.
Οι κάτοικοι του χωριού δεν ξεχνούν να πανηγυρίζουν την αγία με πολλή ευλάβεια και μάλιστα μυρμηγκιάζει από πιστούς ο ναός αυτά τα χρόνια, κατά την ιερά πανήγυρη, η οποία γίνεται με μεγαλοπρέπεια. Ο ναός της Αγίας Θέκλης στην ομώνυμη Κοινότητα του Δήμου Ληξουρίου, έχει επί πλέον και μουσειακό χαρακτήρα. Οι εσωτερικοί τοίχοι είναι κοσμημένοι με ρετάμπολα (μεγάλες εκκλησιαστικές αγιογραφικές συνθέσεις σε μουσαμά) έργα του Κωνσταντίνου Λιώκη, λαμπρού Κεφαλονίτη αγιογράφου και προσωπογράφου, καθώς ο ίδιος είχε επιμεληθεί αγιογραφικά και την ουρανία του ναού, που είναι καλυμμένη εξ’ ολοκλήρου με Αγίους της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης. Η διακόσμηση και η προσεγμένη αγιογραφική εργασία που οι παλαιοί επιτέλεσαν σ’ αυτόν το ναό, τον καθιστούν εξαιρετικό μνημείο, δείγμα επτανησιακού πολιτισμού.
Πέρα από τη μεγάλη αγιογραφική εικονογράφηση στο εσωτερικό του, ο ναός έχει γυναικωνίτη, τέμπλο ξυλόγλυπτο τύπου «ρουμανικού» και στα αριστερά του υπάρχει προσκυνητάρι με την ολόσωμη παράσταση του Αγίου Γερασίμου, έργο του Κωνσταντίνου Λιώκη. Το έργο αυτό θεωρείται μοναδικό, λόγω που εικονίζει τον Άγιο σε στάση που προσεύχεται, κοιτώντας προς τον ουρανό και κρατά στα χέρια του ανοικτό το Ευαγγέλιο. Ακόμη, σε ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι ευρίσκεται η περίφημη εικόνα της Αγίας Θέκλης κοσμημένη με μικρογραφίες από το μαρτύριο της Αγίας, έργο (1850) του καταγόμενου από την Κοντογεννάδα, αγιογράφου, Γεώργιου Στελλακάτου – Λοβέρδου.
Σύμφωνα με την παλιά γνώση των ανθρώπων οι άγιες εικόνες θεωρούνταν «Βιβλία των Αγραμμάτων», διότι αυτοί που δεν ήξεραν γράμματα, για να διαβάσουν τα ιερά συναξάρια, βλέποντας την εικόνα στο κέντρο του ναού, ιδίως κατά τις δεσποτικές και θεομητορικές εορτές, καταλάβαιναν τα περί γιορτής και τα της πανηγύρεως. Η περίπτωση της εικόνας της αγίας Θέκλης είναι μοναδική, έργο εξαιρετικό, με μικρογραφίες του μαρτυρικού βίου της αγίας, ενυπόγραφη από τον δημιουργό της και τον αναθέσαντα το έργο. Αυτό βέβαια που κάνει το έργο ιδιαίτερο, είναι ότι οι μικρογραφίες έχουν στο κάτω μέρος τους, συνοπτικό κείμενο που αφορά στο βίος της αγίας Θέκλης. Η υπογραφή του έργο μαρτυρά: «Γέγονεν δια δαπανης του αρρ(στου) ζείλου Ευσταθείου λιβιεράτου Νικολάτου- χειρ Γεώργιον λοβ(έρδου» Στελακάτου 1850».

Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

The post Η περίφημη εικόνα της Αγίας Θέκλης στον ομώνυμο ναό appeared first on Εφημερίδα Κεφαλονιά.

Η εφέστια εικόνα της Αγίας Σοφίας Μαντζαβινάτων Παλλικής

efimeridakefalonia — Wed, 16 Sep 2026 06:46:35 +0000

Ο Ιερός Ναός της; Αγίας Σοφίας στα Μαντζαβινάτα ήταν και είναι συναδερφικός διαφόρων οικογενειών του χωριού. Έχει εντοπιστεί η χρονολογία,1693, σε νοταριακή πράξη που αφορά στο ναό και η οποία συντάχθηκε από τον νοτάριο Μηνιάτη Κωνσταντίνο.
Ο ναός καταστράφηκε κατά καιρούς από σεισμούς, ιδίως από το σεισμό του ’53 και ανοικοδομήθηκε στην ίδια θέση με αντισεισμική κατασκευή. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εικόνες που κοσμούν το σημερινό τέμπλο, καθώς και άλλες φορητές εικόνες που φυλάσσονται στο ιερό, και που φαίνεται πως ήταν τοποθετημένες στο παλαιότερο εικονοστάσι. Σε αυτό το άρθρο θα παρουσιάσω περιγραφικά την εφέστια εικόνα του ναού της Αγίας Σοφίας, που βρίσκεται στο σημερινό τέμπλο. Για λόγους χωρητικότητας δεν θα αναφερθώ στο συναξάρι της Αγίας Σοφίας και των τριών θυγατέρων της σε σχέση με τα εικονιζόμενα μαρτύριά τους, λόγω που αυτός αναφέρθηκε σε προηγούμενο άρθρο, στο 1ο μέρος. Πρόκειται για μια θαυμάσια και μοναδική εικόνα, μεγάλων διαστάσεων, ανυπόγραφη, η οποία εικονίζει την Αγία Σοφία, σε ολόσωμη ορθή στάση με το σταυρό στο αριστερό χέρι και δεξιά και αριστερά της υπάρχουν από τρεις μικρογραφίες με το μαρτύριο των τριών θυγατέρων της και το δικό της. Μαρτύρησαν επί Ανδριανού (117-138). Αυτή η διαφορετική εικονογραφία της Αγίας Σοφίας και των τριών θυγατέρων της από τη συνηθισμένη, που κυριαρχεί σχεδόν πανελληνίως, αλλά διαφορετική ακόμη και από τη δυτική καθολική αγιογραφική τεχνοτροπία, είναι ο λόγος, που καθιστά τη συγκεκριμένη εικόνα μοναδική και αξιόλογη.
Επίσης, η πλαστική κίνηση και η υπέροχη λεπτομέρεια των μορφών και των σκηνών του μαρτυρίου κάθε κόρης της Αγίας, η πιστότητα που εμπνέεται από αυτό που εικονίζεται σε κάθε μικρογραφία, δείχνουν, πως, το έργο ανήκει σε αξιόλογο αγιογράφο του 18ου αιώνα. Σχολιάζοντας αναλυτικά την κάθε μικρογραφία από αριστερά της μορφής της Αγίας Σοφίας, εικονίζεται στο πάνω μέρος: «Η απότμησις της κεφαλής της Αγίας Ελπίδος». Από κάτω ακριβώς, σε κάθετη στοίχιση είναι η μικρογραφία που εικονίζει το θέμα: «Η απότμησις της κεφαλής της Αγίας Πίστεως» και η επόμενη από κάτω είναι η μικρογραφία που εικονίζει το θέμα: «Η απότμησις της κεφαλής της Αγίας Αγάπης». Δεξιά από τη μορφή της Αγίας Σοφίας υπάρχουν σε κάθετη στοίχιση άλλες τρεις μικρογραφίες στις ίδιες διαστάσεις με αυτές που βρίσκονται αριστερά της και εικονίζουν σκηνές μαρτυρίου. Συγκεκριμένα : Στην πρώτη πάνω δεξιά από το σώμα της Αγίας εικονίζεται: «Η μαστίγωση της Αγίας Ελπίδος με βούνευρα», ακολουθεί στην κάθετη στοίχιση η εικονογραφία με θέμα, «Η απότμησις των μαστών της Αγίας Πίστεως» και η τρίτη μικρογραφία εικονίζει το θέμα, «Η κοίμηση της Αγίας Σοφίας, ενώ προσεύχεται έμπροσθεν του κιβωρίου που περιέχει τα ιερά λείψανα των θυγατέρων της». Σύμφωνα με το συναξάρι της Αγίας, αφού τελείωσε το μαρτύριο των τριών θυγατέρων της, τις ενταφίασε και τρεις μέρες αργότερα η μητέρα τους Σοφία, ήρθε στο μνήμα τους. Έκλεισε τα μάτια της και παρέδωσε την ψυχή της στα χέρια του Θεού με τα παρακάτω λόγια. «Αγαπημένα μου παιδιά, δεχτείτε τη μητέρα σας εκεί , όπου σείς αναπαύεστε».
Κρίνοντας τις λεπτομέρειες του έργου, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα, ότι ο αγιογράφος δεν ήταν μόνο αξιόλογος και βαθύς γνώστης της τέχνης του, αλλά και άνθρωπος που γνώριζε καλά την κάθε εκκλησιαστική θεματική που αγιογραφούσε. Ο αγιογράφος ήταν γνώστης του συναξαρίου των τριών κοριτσιών και της μητέρας τους και κατόρθωσε πιστά να τα εικονίσει μέσα στην εποχής του Ανδριανού, χωρίς να ξεφεύγει με φόντο άκαιρο από το θέμα που αγιογραφεί. Δηλαδή, εικονίζει τα μαρτύρια με τρόπο «ρεαλιστικό» και σύμφωνο με την εποχή που διαδραματίστηκαν. Τέλος, η περίφημη αυτή εικόνα του ομώνυμου ναού της Αγίας Σοφίας Μαντζαβινάτων, γίνεται βουκέντρα στη σκέψη μας, για προβληματισμό και για την ευθύνη που έχουμε όλοι μας, ώστε να αξιοποιηθεί ποικιλοτρόπως, με σεβασμό στην παράδοση, η μεγάλη κληρονομιά του τόπου μας.

Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

The post Η εφέστια εικόνα της Αγίας Σοφίας Μαντζαβινάτων Παλλικής appeared first on Εφημερίδα Κεφαλονιά.

Δύο εικόνες της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού στην Παλλική

efimeridakefalonia — Mon, 14 Sep 2026 06:19:47 +0000

Στα 1923 ο Λουκέρης αγιογράφησε μια μεγάλη εικόνα (μέγεθος θύρας ) με θέμα την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού και η οποία φυλάσσεται στην Ιερά Μονή Κηπουραίων. Πριν από τους σεισμούς του 2014, η εικόνα αυτή, λόγω του μεγέθους της, ήταν τοποθετημένη στο κέντρο του τοίχου στο γυναικωνίτη του ναού και φυσικά δίπλα της τοποθετημένες άλλες μικρότερες εικόνες.
Αν και η αγιογράφηση του θέματος της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού ποικίλει σκηνικά μέσα στο σύνολο των ορθοδόξων εικόνων, ο Λουκέρης κρατά την κλασική παρουσίαση των προσώπων και των αγίων μορφών, που ύψωσαν το Τίμιο Σταυρό. Δηλαδή, το έργο από αγιογραφική άποψη είναι γεωμετρημένο, ακολουθεί την εκκλησιαστική Ορθόδοξη παράδοση και με χρώματα φυσικά και γήινα παρουσιάζει τη σκηνή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού από την Αγία Ελένη και τον Πατριάρχη Μακάριο. Στο κάτω μέρος της εικόνας στο εικονιζόμενο σκαλοπάτι υπάρχει κείμενο εγκωμιαστικό για τον Σταυρό, το οποίο καθιστά την εικόνα μοναδική, καθώς και η αναφορά στον δημιουργό και στον αναθέτη του έργου. Το έργο πιθανόν να «δωρίθηκε» στην Ιερά Μονή Κηπουραίων, λόγω που η Μονή εορτάζει πανηγυρικά την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού. Το έργο στο σύνολό του είναι αξιόλογο και επιβλητικό, αξίζει δε λόγω που ανατέθηκε «από τον δούλο του Θεού Γεώργιο», να λειτουργείται και να προσκυνείται με τον θρησκευτικό σεβασμό που πρέπει στη μεγάλη ημέρα της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού.
Επίσης, την επόμενη χρονιά, το 1924 ο μακαριστός αρχιμανδρίτης, αγιογράφος και προσωπογράφος, Παρθένιος Λουκέρης αγιογράφησε για την Ιερά Μονή της Παναγίας της Κεχριωνιώτισσας Ληξουρίου μια φορητή μεγάλη εικόνα, με το ίδιο θέμα. Η εικόνα αυτή είναι σήμερα τοποθετημένη σε μικρό προσκυνητάρι (θρόνο) στην Ιερά Μονή και λόγω αυτής πραγματοποιείται ιερά πανήγυρη, ανήμερα της εορτής, με αρκετή συμμετοχή πιστών. Αν και ακολουθεί πιστά την αγιογραφική Ορθόδοξη παράδοση, η εικόνα είναι έργο αξιόλογο, προσεγμένο με ζωηρά χρώματα, παρόλο που με τους σεισμούς του 2014 υπέστη μικρές φθορές. Σύμφωνα με την παράδοση, το 326 η γηραιά μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, Αυγούστα Ιουλία Φλαβία Ελένη, μετέβη στους Αγίους Τόπους για να φέρει στο φως τα διάφορα μέρη στα οποία έζησε και δίδαξε ο Ιησούς Χριστός. Στα Ιεροσόλυμα πραγματοποίησε μεγάλες ανασκαφές για να βρεθούν οι τόποι της Σταύρωσης και της Ανάστασης στο λόφο του Γολγοθά. Η μετέπειτα Αγία Ελένη οδηγήθηκε στην εύρεση του Τιμίου Σταυρού από ένα αρωματικό φυτό που φύτρωνε στο μέρος εκείνο, τον γνωστό μας βασιλικό. Ύστερα από επίπονες ανασκαφές βρέθηκαν τρεις σταυροί, του Κυρίου και των δύο ληστών.
Οι εκκλησιαστικοί ιστορικοί Φιλοστόργιος και Νικηφόρος αναφέρουν ότι ο Σταυρός του Κυρίου εντοπίσθηκε ύστερα από θαύμα, όταν τοποθετήθηκε πάνω σε νεκρή γυναίκα και αυτή αναστήθηκε. Στη θέση αυτή υπήρχε ο ναός της Αφροδίτης, που είχε ανεγείρει το 135 ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός, μετά τη δεύτερη καταστροφή της Ιερουσαλήμ. Η Ελένη, αφού διέταξε να τον γκρεμίσουν, έχτισε στη θέση του τον περικαλλή Ναό της Αναστάσεως, ο οποίος αποτελεί μέχρι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του Χριστιανισμού. Ο Σταυρός του Κυρίου παραδόθηκε στον Πατριάρχη Ιεροσολύμων Μακάριο, ο οποίος τον τοποθέτησε στον ναό της Αναστάσεως στις 14 Σεπτεμβρίου 335. Η δεύτερη Ύψωση του Τιμίου Σταυρού σχετίζεται με τους Βυζαντινο-Περσικούς πολέμους (602-628). Το 614 οι Πέρσες κυρίευσαν την Παλαιστίνη και αφού λεηλάτησαν και κατέστρεψαν τα ιερά προσκυνήματα του Χριστιανισμού, πήραν μαζί τους ως λάφυρο τον Τίμιο Σταυρό. Οι πυρολάτρες Πέρσες θεώρησαν τον Σταυρό μαγικό, εξαιτίας κάποιων θαυμάτων που έγιναν και τον προσκυνούσαν. Ο αυτοκράτορας Ηράκλειος, μετά την οριστική νίκη του εναντίον των Περσών το 628, ανέκτησε το ιερό σύμβολο της Χριστιανοσύνης και το μετέφερε αρχικά στην Κωνσταντινούπολη (14 Σεπτεμβρίου 629), όπου αποτέλεσε μέρος του θριάμβου του και στη συνέχεια στα Ιεροσόλυμα.
Η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού εορτάζεται με ιδιαίτερη λαμπρότητα κάθε χρόνο στις 14 Σεπτεμβρίου. Στις εκκλησίες ψάλλεται, μεταξύ των άλλων, το πασίγνωστο απολυτίκιο «Σώσον Κύριε τον λαόν σου…» και στους πιστούς μοιράζονται κλώνοι βασιλικού, εκκλησιαστική συνήθεια που πηγάζει από την παράδοση ότι στο μέρος που βρέθηκε ο Τίμιος Σταυρός είχε φυτρώσει το αρωματικό αυτό φυτό. Η Εκκλησία επιτάσσει την ημέρα αυτή αυστηρά νηστεία.
Σημείωση: Το κείμενο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά 2018

Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

The post Δύο εικόνες της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού στην Παλλική appeared first on Εφημερίδα Κεφαλονιά.

Χρήστος (Τάκης) Ζερβός, ο τελευταίος φάβρος του Ληξουρίου

efimeridakefalonia — Mon, 31 Aug 2026 10:29:48 +0000

Τον Γενάρη του 2020 έφυγε από τη ζωή ο Χρήστος Ζερβός, ένας φίλος και συμπολίτη μας που τον αποκαλούσαμε Τάκη και ήταν ένας δικό μας άνθρωπος, ένας Ληξουριώτης παλιός, που χάραξε τη δική του ιστορία, τη δική του όμορφη πορεία μέσα από το παλιό επάγγελμα του Φάβρου, ή καλύτερα του σιδερά.
Ο Τάκης μαθήτευσε από μικρός σε αυτό το επάγγελμα, το οποίο έμαθε από τους παλιούς σιδεράδες του προσεισμικού Ληξουρίου, το σεβάστηκε και όταν ένιωσε έτοιμος πάνω στην τέχνη, αυτή του φάβρου, την έκανε βιοποριστική εργασία για να ζήσει την οικογένειά του και να πορευτεί τίμια στη ζωή. Ο Τάκης μιλούσε με τα εργαλεία του, με τα μηχανήματά του, καμάρωνε τις λίμες, τους τροχούς, τον κόφτη, το μεγάλο κόφτη, τον Δράπανο όπως λέγεται, της παλιάς Ηλεκτρικής του Ληξουρίου και πολλά μικρά και μεγάλα τέτοια εργαλεία με τα οποία εξυπηρετούσε τον κόσμο, που έρχονταν και του ζητούσε να βρει μια λύση για κάποια χαλασμένη μηχανή ή να επιδιορθώσει κάτι. Άναβε με τη μεγάλη φυσούνα το καμίνι του και διαμόρφωνε καλλιτεχνικά τα σίδερα δίνοντάς τους το σχήμα που ήθελε. Πλήθος από σιδερένιες κατασκευές από πορτόνια, από σιδερένια κρεβάτια, από διακοσμητικά στοιχεία παλιάς εποχής, πορταδέλες και παλιούς μεντεσέδες και τόσα άλλα όμορφα πράγματα που έφτιαχναν τα χέρια του, ήταν δημιουργήματα μιας παλιάς τέχνης που σήμερα έχεις ελαττωθεί ή καλύτερα θα λέγαμε έχει χαθεί οριστικά.
Μα ο Τάκης δεν ήταν μόνο ο υπέροχος σιδεράς καλλιτέχνης, ήταν ένας τεχνίτης της υπομονής, που επιδιόρθωνε ότι του ζητούσαν, έσκυβε πάνω στο πρόβλημα κι αφού το μελετούσε προσεκτικά, έβρισκε τη λύση. Τον εμπιστεύονταν οι συμπολίτες μας, γιατί πέρα από την λύση που αυτός πάντα έβρισκε, είτε να επιδιορθώσει είτε να κατασκευάσει, είτε ακόμη να επισκευάσει κάποια μηχανή σε κέρδιζε με τον αισιόδοξο λόγο του, με την καλή του διάθεση και με την ετοιμότητα να προσφέρει πάντα το καλύτερο. Αγαπούσε τη θάλασσα και πέρα από το ψάρεμα, έφτιαξε ακόμη και τη βάρκα του. Ήταν ένας άνθρωπος του κεφιού, του χορού, της κοινωνικής συμμετοχής, και μια φιγούρα λαογραφική με τη φόρμα εργασίας γεμάτη μουτζούρες από λάδια, γράσα και γάνες από το καμίνι του. Είχε μια ανοιχτοσύνη και συμμετείχε τόσο όμορφα κι αβίαστα στα δρώμενα του Πολιτιστικού Συλλόγου « Ανδρέας Λασκαράτος». Του άρεσε το πνεύμα της παρέας, του άρεσε η καλή επικοινωνία, το καλοσυνάτο πείραγμα, η συμμετοχή στο θεατρικό. Πώς να ξεχάσω που όντας μέλος του Συλλόγου μας, μας είπε από μόνος του, «ακούστε με θέλω να συμμετάσχω στα θεατρικά…
Μα, Τάκη μου αγαπημένε, του είπαμε, θα θυμάσαι όλα αυτά τα λόγια του κειμένου; Πείτε μου, μας είπε τι να κάνω κι εγώ θα είμαι συνεπής. Πράγματι θυμόταν το ρόλο απ’ έξω . Αυτοσχεδίαζε προσεκτικά και εναρμόνιζε τη σκηνή του σε όλο το έργο χωρίς να είναι παράφωνη. Βγαίναμε στα καρναβάλια και ντυνόμαστε διάφορους ρόλους. Ποιος να ξεχάσει τον Τάκη στα καρναβάλια του Ληξουρίου, που συμμετείχε στις μάσκαρες του Πολιτιστικού Συλλόγου -Ανδρέας Λασκαράτος. Το 1992 ο Τάκης βοήθησε στην κατασκευή του άρματος της «Ειρήνης» και στο φτιάξιμο των δυο γονδολών, που άφησαν εποχή στο Ληξουριώτικο καρναβάλι. Το 1994 τα καρναβαλικά θέματα του Συλλόγου ήταν αρκετά. Ο Τάκης Ζερβός συμμετείχε «Στα παραδοσιακά επαγγέλματα» κάνοντας τον σιδερά με ένα μεγάλο χειροκίνητο τροχό. Η όλη παρουσία του ήταν πραγματικά υπέροχη και όλοι επαινέσαμε την κάθε λεπτομέρεια που είχε επιμεληθεί το σύνολο της εμφάνισή του. Το 1995 θα συμμετέχει ως «Μις Μπουγάτσα» στις «Τσαούσες» που άφησαν μια ανεξίτηλη εικόνα κεφιού και γέλιου.
Το 1996 θα ντυθεί επιβλητικά στη μασκαράτα του Συλλόγου με θέμα «Όλες οι χοντρές και οι ατσούμπαλες κυρίες στο Γυμναστήριο για να’ ναι έτοιμες για την Ολυμπιάδα». Πού να τον έβλεπε κανείς, όταν παίξαμε «το κάζο της Ασημινούλα» στο Δημαρχείο Ληξουρίου. Ήταν υπέροχος… να τραγουδά ψαλτικά και να κουβαλά και την Ασημινούλα! Ποτέ δεν έλειψε από τις μασκαράτες, από τη Χορωδία, από όπου μπορούσε να βοηθήσει και να συμμετάσχει. Ακόμη και τη χήρα του καρνάβαλου μαζί με τον Μάκη Σωτ. Γαλανό, που ως φιγούρες απογοητευμένες, συνόδευαν τον καρνάβαλο για να καεί στην πυρά. Πόσες φορές δεν ανέβαινε στο πάρκο της πλατείας και έπαιζε στα σκετς του Συλλόγου μας, πόσες φορές στα θεατρικά ηθογραφικά έργα του νησιού χαρίζοντάς μας κέφι και ζωντάνια με τη συμμετοχή του. Τα χαιρόταν αυτά τα δρώμενα. Γέλια και αστεία άδολα, καλαμπούρια και πειράγματα, όλα του μια καλοσύνη, μια διάθεση ψυχής, ωραίες στιγμές που μας έμειναν ανεξίτηλα στο μυαλό μας.
Τι να πρωτοθυμηθώ, τι να πρωτοπώ, πέρα από τη συμμετοχή του στα θεατρικά και στα καρναβάλια, πέρα από τις καλές συναντήσεις και τα όμορφα βιώματά του που μας χάρισε, ήταν κι ένας σπουδαίος βοηθός μας όταν στήναμε τα σκηνικά του Συλλόγου μας. Γεμάτος εργαλεία ερχόταν αρκετά πριν τη παράσταση και μαζί με άλλους στρωνόταν να στήσει και να ποστιάσει το κάθε τι αναγκαίο. Δεν ήταν μίζερος και κουμπωμένος στο μυαλό, απεναντίας τολμούσε στην κάθε νέα όμορφη πρόκληση ζωής και συμμετοχής. Μας άφησε πίσω δυνατές αναμνήσεις, δυνατές σκηνές καλής επικοινωνίας, δράσης κεφιού και πολιτισμού, δράσεις συμμετοχής σε πράγματα που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν τολμούνε. Όλα αυτά τα παραπάνω εκπορεύονταν από την καλή του καρδιά, από το χαμόγελό του, από το κέφι του για ζωή.

Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

The post Χρήστος (Τάκης) Ζερβός, ο τελευταίος φάβρος του Ληξουρίου appeared first on Εφημερίδα Κεφαλονιά.

Η Κασσιανή και η Παναγία η Κεχριωνιώτισσα

efimeridakefalonia — Sun, 23 Aug 2026 05:59:48 +0000

Την ευλαβούνται με πίστη πολλή, την Κεχριωνιώτισσα, την Παναγία, οι Παλληκισιάνοι και πάντα έφερναν στο γιορτάσι της, αρτοκλασίες, πολλά κεριά, βασιλικούς, τόρτσα λαμπαδάτα, φιόρα της εποχής για να στολίσουν τα βάζα της και ακόμη να στρώσουν το δρόμο με μυρσίνες και δάφνες, για τη λιτανική της πομπή, από το ναό έως το μνημείο των Τριών Σκλάβων, που η παράδοση και η ιστορία λέει πως, εκ του θαύματος της Θεοτόκου, ήρθαν από την Μπαρμπαριά, οι αρπαγμένοι από τους πειρατές τρεις Παλληκισιάνοι.
Πάνε χρόνια πίσω, αρκετά, που ερχόταν ανελλιπώς και η Κασσιανή Κυριακάτου, από το χωριό του Αγίου Δημητρίου, για να τιμήσει και να προσευχηθεί στην Παναγία του τόπου της, την Κεχριωνιώτισσα. Η Κασσιανή ερχόταν για πολλά χρόνια, πάντα «ομορφοστόλιστη» με τα κόκκινα ρούχα της, με παπούτσια κόκκινα, με ένα κρεμαστό μεγάλο ασπρόλαμπρο κολιέ στο λαιμό και με σκουλαρίκια του ιδίου τύπου με το κολιέ. Κάποιες φορές έβαζε και ροζέ με μαύρες αποχρώσεις, ρούχα, τα οποία ήταν πάντα εναρμόνια με όλο το παρουσιαστικό της σύνολο. Ο τύπος της ήταν μελαχρινός, με τα μαλλιά της να διαγράφουν το σχήμα της κεφαλή της, δηλαδή, « φορετού τύπου χτένισμα », προστατευμένα με ένα βέλος διχτυωτό, ενώ τα μεγάλα γυαλιά της, τόνιζαν τα μαύρα μάτια της, που σε έλεγχαν σε κάθε σου κίνηση…! Η Κασσιανή ήταν μια κοκέτα, με τύπο επικοινωνιακό, ανοιχτόκαρδο και σπιρτόζο, γυναίκα στο σύνολό της, παλιάς εποχής, «αφέντρα και κυρά της περιοχής».
Ήταν στα 2006, όπου ο ναός της Κεχριωνιώτισσας, όπως πάντα, φορτωμένος με πολύ κόσμο, ακουγόταν ο εορταστικός εσπερινός τονάδος, αριετταδόρικος στο ύφος και μπριτού ακουστεί ο Επιλύχνιος Ύμνος, το «Φως Ιλαρόν», μπαίνει στο ναό η Κασσιανή, με δυο θεόρατες τσάντες, γιομάτες μυρσίνες κι άλλα τέτοια φυτά. Σπιρτόζα στις κινήσεις της, κάνει όλα τα προσευχητικά της στην Παναγιά και βάζει σε κάποια βάζα που ήταν στα σκαλιά το ιερού δυο τρεις κλαρομυρσίνες. Έπειτα ποστιαζόταν σ’ ένα κάθισμα και παρακολουθούσε την εσπερινή τελετουργία, και σιγόψαλλε μουρμουρητά, συνοδεύοντας το ψαλτικό κόρο. Σχημάτιζε το σημείο του Σταυρό επάνω της, σωστά , όχι κατά το σύστημα του μαντολίνου, που οι περισσότεροι κάνουμε από βιασύνη και ντροπή…! Είχε επικοινωνία η Κασσιανή με την πίστη της, «μιλούσε αθόρυβα» στις εικόνες, ευλαβούταν πολύ την Παναγία του Κεχριώνα, μα είχε και επικοινωνία με τους ανθρώπους, πάντα με ένα χαμόγελο που πολλές φορές γινόταν αινιγματικό, λόγω που είχε τα δικό της πρόγραμμα να εκτελέσει, να αξιοποιήσει και να πράξει αυτό που είχε στο μυαλό της.
Η Κασσιανή ήξερε να διαπραγματευτεί τις ενέργειες, ήξερε να ξορκά το κακό, να μελετά για το καλό και να σέβεται τις μεγάλες μέρες, να στέκεται λαογραφικά από παράδοση στους στολισμούς των πανηγυριών, να εκτιμά την καλή διάθεση των ανθρώπων και να προτρέχει σε βοήθεια όπου μπορούσε και καταλάβαινε ότι υπάρχει ανάγκη… Την μέρα της εορτή της Κεχριωνιώτισσας, έφευγε μπριτού πει το «Δι’ ευχών…» ο ιερέας και πήγαινε στο μνημείο των τριών Σκλάβων, εκεί στο γιοφύρι, όπου βρέθηκαν σύμφωνα με την παράδοση, οι σκλάβοι Παλληκισιάνοι που διέσωσε η Παναγιά. Η Κασσιανή άνοιγε τις μεγάλες τσάντες της και αμολούσε στο δρόμο κλαριά από μυρσίνες, δεντρολίβανο, κλαροπρασινάδες και λίγες δάφνες και δεν έριχνε απλά την πρασινάδα αυτή στο δρόμο, αλλά με μπρίο έπιανε λίγα -λίγα κλαριά, τα σήκωνε ψηλά με τα δυο της χέρια και τα πετούσε με αέρα… δεξιά κι αριστερά, αλλά και στο κέντρο του δρόμου έως που είναι και το μνημείο.
Ω Θεέ μου!, ω Παναγιά μου!, τι έκανε! … Στροβιλιζόταν αερικά, ξυπόλητη, μονολογούσε συγχρόνως, καταλάβαινες κάτι ως προσευχές και ύμνους που έλεγε και κυριαρχούσε στο χώρο τόσο επιβλητικά, για να τον διακοσμήσει με τα φυτά της, που και τα αυτοκίνητα σταματούσαν και περίμεναν. Μεγάλωνε βροντόφωνα η φωνή της κάποιες στιγμές λέγοντας.. « Μπορεί, Κυρά μου Παναγιά να σ’ αφήσω έτσι, δοξαστικά θέλω νά’ ρθεις στο μνημείο που έφερες τσου σκλάβους…». Τόμου έφταναν οι ψαλτάδες με τον άγιο θρόνο της Παναγιάς, με την εικόνα της, οι ιερείς έμπαιναν στον περιμανδρωμένο χώρο του μνημείου για να γίνει η δέηση και έτρεχε η Κασσιανή, με μια κολώνια και ράντιζε το χώρο και τους παρευρισκόμενους, με πρώτους τους ιερείς. Πέρασαν τα χρόνια η λιτανική πομπή της Κεχριωνιώτισσας πραγματοποιείται κάθε που είναι το γιορτάσι της, η Κασσιανή δεν βρίσκεται στο ζωή, έμεινε ως μια λαογραφική -ηθογραφική ανάμνηση πίστης, που είχε το θάρρος και εκφραζόταν όπως αισθανόταν, όπως μέσα της ήταν φωλιασμένη η πίστη και η ευλάβεια για την Παναγιά. Αυτή ήταν η Κασσιανή , που ερχόταν στην Κεχριωνιώτισσα με τις μυρσίνες και τα φυτικά κλαριά της για να δοξάσει την Κυρά του Κόσμου στη Θεία Μετάστασή της στους Ουρανούς και το θαύμα που έκανε στον τόπο μας, με τους τρεις Σκλάβους από την Μπαρμπαριά…!

Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

The post Η Κασσιανή και η Παναγία η Κεχριωνιώτισσα appeared first on Εφημερίδα Κεφαλονιά.

Δύο κεφαλονίτικες εικόνες για τον Άγιο Σπυρίδωνα

efimeridakefalonia — Tue, 11 Aug 2026 06:16:04 +0000

Η εορτή του Αγίου Σπυρίδωνα στην Κεφαλονιά έχει εκλεκτή θέση μέσα στο λατρευτικό εορτολόγιό του νησιού μας και πολλοί κάτοικοι, άνδρες και γυναίκες φέρουν το όνομα του μεγάλου αγίου, που πρωτοστάτησε στην Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο, στα 325 μ. Χ. στη Νίκαια της Βηθυνίας, ενάντια στον αιρετικό Άρειο.
Μέσα από το πλήθος των εικόνων που σκιαγραφούν την αγία του μορφή, παρουσιάζω δύο διαφορετικές από τις συνηθισμένες, που εν πολλοίς δεν είναι γνωστές και κατά την άποψή μου έχουν μελετητικό ενδιαφέρον. Η πρώτη είναι μια φορητή εικόνα που βρίσκεται στον ομώνυμο ναό του αγίου, στο χωριό Βασιλικάδες της Ερύσσου. Ο άγιος Σπυρίδωνας εικονίζεται μετωπικός και αυστηρός ως προς την όψη και καλύπτει το κεντρικό μέρος της εικόνας. Ολόγυρα από αυτόν ιστορούνται σε μικρογραφίες στιγμές από το συναξάρι του, έχοντας η κάθε μια συνοπτικό επεξηγηματικό κείμενο. Οι δυο μικρογραφίες που βρίσκονται στα άκρα, δεξιά κι αριστερά στο πάνω μέρος, δείχνουν τον άγιο να προσεύχεται σε παρακλητική στάση. Στην αριστερή μικρογραφία για την «αβροχία» της Κύπρου και στη δεξιά, για τους ανήμπορους και κυνηγημένους από τους πολέμους. Στο κάτω μέρος της εικόνας εικονίζονται μορφές αγίων και ανάμεσά τους ο άγιος Γεράσιμος, ο εν Κεφαλληνίας, κρατώντας το ειλητάριό του. Η εικόνα παρουσιάζει ενδιαφέρον για την ιστόρηση του βίου του αγίου Σπυρίδωνα, έχει αγιογραφική επτανησιακή γραμμή, είναι δε προσεγμένη από το αγιογράφο δημιουργό της και σύμφωνα με κάποια προφορική παράδοση ήταν αφιερωματική στον ομώνυμο ναό.
Η δεύτερη εικόνα είναι μέρος από το Δωδεκάορτο του Ιερού Ναού των Εισοδίων της Παναγίας του χωριού Σκινιά- Παλικής και είναι έργο του Κωνσταντίνου Λιβαδά –Λιώκη. Ο άγιος εικονίζεται σε στάση προσευχόμενου, «εξομολογητικά προς τον Θεό», λέγοντάς του, «ότι έπραξε το σωστό μέσα από το θαύμα το οποίο έκανε με το κεραμίδι, φανερώνοντας την Τριαδική Υπόσταση του Δημιουργού Θεού κατά την Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο. Το έργο κρατά τα αγιογραφικά στοιχεία, που παραδόθηκαν στην πορεία των αιώνων, όπως το σκουφάκι του αγίου, που σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, το φορούσε ο άγιος, λόγω που ήταν αρχικά βοσκός και παντρεμένος. Το έργο του Λιώκη ακολουθεί τη Ναζαρηνή εικονογραφία, απλώνει στην επιφάνεια και σπάει την αυστηρή βυζαντινή στάση, έχοντας όμως εμφανές το προσωπικό στοιχείο και την εξαίρετη τέχνη του σπουδαίου Κεφαλονίτη αγιογράφου. Ενδιαφέρον όμως έχουν κι άλλα έργα πάνω στο πρόσωπο του αγίου Σπυρίδωνα του ιδίου αγιογράφου, που παρόλο που τόν εικονίζει όρθιον και ολόσωμο, «του δίνει μια ζωντάνια κινητικής αγιότητας». Χρόνια Πολλά και Καλά

Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

SONY DSC

The post Δύο κεφαλονίτικες εικόνες για τον Άγιο Σπυρίδωνα appeared first on Εφημερίδα Κεφαλονιά.

Κεφαλλονίτικος λαογραφικός διάλογος με το μήνα Αύγουστο

efimeridakefalonia — Sat, 01 Aug 2026 06:51:26 +0000

Καλώς μας ήρθες Αύγουστε, όγδοε μήνα του έτους μας. Λέμε στην Κεφαλονιά μας πολλά για σένα και είναι αλήθεια, πως, είσαι ο μήνας της ξεκούρασης, της χαράς, της επικοινωνίας, των μεγάλων πολιτιστικών εκδηλώσεων, της δεκαπενθήμερης νηστείας, της λυπητερής μνήμης, της μνήμης των σεισμών του 1953, του θανάτου και της ζωής το αγκάλιασμα, ο μήνας της Παναγίας μας και ο μήνας της αποδημίας του Αγίου Γερασίμου… και τόσα άλλα που σού δίνουν ιδιότητες και χαρακτηριστικά.
Σφραγίζεις το καλοκαίρι μας, αφού είσαι ο τρίτος μήνας της εποχής αυτής. Λέει για σένα η ιστορία, πως ο αυτοκράτορας Αύγουστος σ’ έβαλε σε αυτή τη θέση, για να τιμήσει το θάνατο της Κλεοπάτρας, η οποία, όπως λέγεται, έθεσε τέλος στη ζωή της στις 12 Αυγούστου του 30 π. Χ., αν και ο ακριβής λόγος του θανάτου της καλύπτεται από μυστήριο. Κατά το Βυζαντινό ημερολόγιο που ακολουθεί ακόμη και σήμερα η Ορθόδοξη Εκκλησία, και το οποίο αρχίζει τον Σεπτέμβριο, ήσουν ο τελευταίος μήνας του χρόνου κι έτσι η 31 Αυγούστου γιορτάζονταν ως παραμονή της Εκκλησιαστικής Πρωτοχρονιάς. Μα δε με νοιάζουν τα ιστορικά στοιχεία, παρά τα κεφαλονίτικα «πορίσματα» που «σέρνουν» μέσα στο χρόνο την πείρα των παλαιοτέρων μας. Δηλαδή, αυτά που ο λαός τα λέει παροιμίες και μας διδάσκουν για σένα, αλλά και μας δείχνουν το πώς συμπεριφέρεσαι στις 31 ημέρες που αντέχεις στο χρόνο σου. Έτσι, σε θεωρούμε στην κεφαλονίτικη λαογραφία ως το μήνα κλειδί σε σχέση με τον Μάρτιο. Αν δηλαδή, ο Μάρτιος είναι ήπιος – καλοκαιρινός, τότε θα αρχίσει ο καιρός σου να δείχνει σημάδια χειμωνιάτικα.
Στις περιοχές, της Σάμης και της Πυλάρου λένε για σένα τις ακόλουθες παροιμίες: «Από του Μαρτιού καλοκαιριού κι απ’ Αύγουστο χειμώνα». «Από Μαρτιού πουκάμισο κι απ’ Αύγουστο σεγκούνι». Και οι δυο παροιμίες χαρακτηρίζονται ως μετεωρολογικές και ενημερώνουν για το πώς θα έχει η αυγουστιάτικη κατάστασή σου, όταν οι κλιματικές συνθήκες τον Μάρτιο είναι καλοκαιρινές. Βέβαια, τίθεται το ερώτημα, αν αυτές οι μετεωρολογικές παροιμίες ισχύουν σήμερα, που το κλίμα στον πλανήτη όλο και αλλάζει και μάλιστα ραγδαία. Αλλά εσύ… εκεί, σού αρέσει να μας δείχνεις το αεράκι σου, το δροσερό. Άλλες κεφαλονίτικες παροιμίες μιλάνε για τις αυγουστιάτικες γεωργικές δουλειές σου, σε σχέση με τους υπόλοιπους μήνες και άλλες τονίζουν την ομοιότητα σου, αλλά και τη διαφορά που έχεις με αυτούς.
«Να μουν το Μάη μπιστικός, τον Αύγουστο δραγάτης και μες στο μισοχείμωνο λεχώνα στο κρεβάτι» – Παλλική.
«Τ’ Αλωναριού τα κάματα, τ’ Αυγούστου τα λιοβόρια» – Σάμη.
«Περνώντας ο δεκαπενταύγουστος, γνοιάσου για το χειμώνα» – Ομαλά.
«Τ’ Αυγούστου και του Γεναριού, τα δυο καλά φεγγάρια – Ελειός.
Στο νησί μας, που είσαι αγαπητός και ονομαστός, μας έχεις πολλά και καλά πανηγύρια. Δε θα αναφέρω εδώ τους τόπους που εορτάζουν, γιατί είναι πολλοί, αλλά ότι εσύ, χαίρεσαι με τις εκφράσεις τις θρησκευτικές και τις κοσμικές που γίνονται σε όλα αυτά. Θα αναφέρω μόνο κάποιες από τις εορταστικές ημερομηνίες σου: Στις 6 Αυγούστου της «Μεταμόρφωσης του Σωτήρος», στις 11 Αυγούστου «Το θαύμα του Αγίου Σπυρίδωνα», στις 15 Αυγούστου της «Κοιμήσεως της Θεοτόκου», στις 16 Αυγούστου της «Κοιμήσεως του Αγίου Γερασίμου», στις 23 Αυγούστου της «Αποδόσεως της Κοιμήσεως της Θεοτόκου» , στις 24 Αυγούστου, η «Ανακομιδή του Σκηνώματος του Αγίου Διονυσίου» και στις 27 Αυγούστου «Του Αγίου Φανουρίου».
Μέσα σε όλα αυτά τα πανηγύρια σου, που γιορτάζουν τόσοι τόποι στην Κεφαλονιά μας, μας κάνεις να νιώθουμε διαφορετικοί, να χαιρόμαστε τη θρησκευτική κατάνυξη, τις εορτές της μυριοεπώνυμης Παναγιάς μας, τη σύναξή μας στην εκκλησιά του Αγίου μας στα Ομαλά και το κατανυκτικό λιτάνεμα του Ιερού Σκηνώματος του Αγίου Γερασίμου, εκεί στον πλάτανο της κοιλάδας του. Μα δεν μπορώ να ξεχάσω, πώς εσύ είσαι ο μήνας που η Κυρά, η Παναγιά η Περλιγκού στο Ληξούρι, θέλει τα σμπάρα της, «τσι φωτιές της» και κάθε χρόνο κορυφώνει τη φωταψία της όλο και πιο δυνατή. Αλλά και το πανηγύρι της Κυράς της Κεχριωνιώτισσας στην Παλική, στις 23 του μηνός, που στέκει μοναδικό «αντιμήρι» για την Παναγιά μας, σε αυτό το μέρος της Κεφαλονιάς και το οποίο συνάζει τον κόσμο εορταστικά και ευλαβικά.
Στα πολλά ακόμη που για σένα υπάρχουν, ω Αύγουστε, «είσαι το σταφυλικό παιδί της χρονιάς», που δίνεις και της ζωής το θέριεμα και του θανάτου λύση. Έτσι σε χάραξε ο χρόνος, η ιστορία και η πείρα των ανθρώπων στο γύρισμα της γης, και αυτό εσύ το δείχνεις με τις « μεταμορφώσεις και τις θανάσιμες» εορτές του Χριστού μας και της Παναγιάς μας. Και έπειτα, σε διαδέχεται ο Σεπτέμβριος, που δίνει τοξαναγέννημα στη φύση, στη ζωή, στον ουρανό, μα πάνω απ’ όλα το δίνει με τη γέννηση της Θεοτόκου μας, στις 8 του Τρυγητή μας.
Και μέσα στις ιερές παρακλήσεις προς την Παναγιάς μας, μέσα σε μέρες νηστείας, έρχονται μνήμες και βιώματα στους παλιότερους, για τους σεισμούς του 1953. Τότε ήσουν πικρός και μηδενικός για το νησί μας. Ήταν 9 του μήνα σου, Αύγουστε, που καθώς οι μέρες κυλούσαν στης ζωής την ηρεμία, ένα «υποχθόνιο ρέψιμο της γης» έκαμε την αρχή του. Στις 12 του μηνός σου, τότε, συνεχίστηκε κυρίαρχο το χτύπημα και πήρε την πνοή του τόπου μας, μας ρήμαξε. Δεν ξέρω αν έχω δίκιο, Αύγουστε καλέ μου μήνα, αλλά οι νεότεροι που κουβαλάμε τις μνήμες των πατέρων μας για κείνους τους σεισμούς, ίσως εκείνος ο σεισμός να ήταν σωσμός(;)… Γυρίζω στη γη σου, στις μέρες σου και στους καρπούς σου που σου έδωσαν πολλά ονόματα. Σού έχουν δώσει διάφορες λαϊκές ονομασίες, όπως -Συκολόγος, Τραπεζοφόρος και Διπλοχέστης- και αυτές αναφέρονται κυρίως στην αφθονία των καρπών σου: «Αύγουστε καλέ μου μήνα να ‘σουν δυο φορές το χρόνο».
Όσο για τσι γεωργικές δουλειές «που μας φορτώνεις και τσι κάνει δουλείες» σου τσι αναφέρω σύντομα. Σε πολλά μέρη συνεχίζονται τα αλωνίσματα, καίγονται οι καλαμιές, μαζεύονται τα καλαμπόκια κι αρμαθιάζονται ή ξηραίνονται κρεμαστά, επιπλέον λιάζονται τα σκόρδα και τα κρεμμύδια. Οι μελισσοκόμοι μεταφέρουν τις κυψέλες τους στα πεύκα. Σπέρνονται τα καρότα, σπανάκια, τα μαρούλια, μα πάνω από όλα καθαρίζονται τα βαρέλια και τα άλλα αγγεία για την αποθήκευση του κρασιού… γιατί αρχίζει ο τρύγος (ανάλογα την περιοχή). Οι δώδεκα πρώτες ημέρες σου Αύγουστε ονομάζονταν και «μερομήνια», γιατί έλεγαν ότι προλέγουν τον καιρό όλου του χρόνου: «κάθε ημέρα κι ένας μήνας». Οι μέρες αυτές ήσαν επίσης γνωστές και ως «δρίμες». Τις μέρες αυτές δεν έπρεπε να πάει κάποιος στη θάλασσα για μπάνιο, ούτε να πλύνει, ούτε να κόψει σταφύλια και σύκα.
Είπα… να τελειώσω τη γραφή μου αλλιώς, σαν επίλογου σφραγίδα. Έτσι στέκομαι κριτικά στα πανηγύρια σου, ιδίως της Παναγιά μας, που τελούνται παραδοσιακά στο απόγειο του καλοκαιριού σου, εφόσον έχει ο κύκλος της παραγωγής φτάσει στο τελικό σημείο του. Τα πανηγύρια σου Αύγουστε, που σπατάλη τελετουργική είναι, αποτελούν επικοινωνιακά γεγονότα, θεμέλια και μνήμες λαού, φερμένα τούτα τα στοιχεία από την αρχαιότητα και δίνουν χαρές συνόλου της ζωής. Όχι, δεν το ξέχασα, να πω για «τση θάλασσας το σωματικό μας κύλισμα», το μπάνιο μας, που στις αυγουστιάτικες μέρες σου, συνεχίζουμε να το απολαμβάνουμε. Μην ξεχνάς Αύγουστε, καλέ μου μήνα, πως χρόνια το φωνάζω ό, τι στο Ληξούρι μας δεν ισχύει «Πυρ, γυνή και θάλασσα», αλλά ΠΥΡ… ΓΥΜΝΟΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ!Καλόν μας, Αύγουστο!

Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

The post Κεφαλλονίτικος λαογραφικός διάλογος με το μήνα Αύγουστο appeared first on Εφημερίδα Κεφαλονιά.

Λαγοκέφαλος, η ιστορική πρώτη καταγραφή στην Κεφαλονιά και την Ιθάκη

efimeridakefalonia — Fri, 31 Jul 2026 07:03:53 +0000

Μετά τις τσούχτρες, τους καρχαρίες και τα Λεοντόψαρα, φέτος το μενού της θαλασσο-τρομολαγνείας έχει και Λαγοκέφαλο. Γύρω από την Κεφαλονιά και την Ιθάκη, πιθανά η πρώτη καταγεγραμμένη θέαση/σύλληψη Λαγοκέφαλου, σημειώθηκε μεταξύ των ετών 2006-2009 (με τα χρόνια αν και διασώθηκαν οι φωτογραφίες, χάθηκε η ακριβής χρονική υπογραφή) από τον αλιέα Χριστογιάννη Σιτοκωνσταντίνο με το Αλιευτικό σκάφος “Θαλασσοπούλι” (λεμβολόγιο ΝΑ 546), στον οποίο οφείλονται και οι φωτογραφίες του θηράματος.
Έτσι ο Λαγοκέφαλος έχει εμφανιστεί στη θάλασσα μας εδώ και περίπου 20 χρόνια αλλά προφανώς λόγω υδρογραφικών παραμέτρων με το εύρος και τις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας των υδάτων να είναι από τις πιο σημαντικές, αλλά και όπως σημειώνουν οι άνθρωποι που έχουν μεγαλώσει στη θάλασσα και γνωρίζουν καλύτερα απ’ όλους μας, λόγω της ενδημικής πανίδας όπως οι Κυνηγοί (Λαπόρδες) που κάποτε ήταν σε σχετική αφθονία (και ελπίζουμε να συνεχίσουν να βρίσκονται σε ικανούς αριθμούς στα νερά μας), υφίστανται κάποιοι φραγμοί που αποτρέπουν τα συγκεκριμένα εισβολικά είδη των Λαγοκέφαλων να επεκταθούν στο Ιόνιο. Στη νότια Ελλάδα με τα θερμότερα νερά τα πράγματα είναι διαφορετικά και ας ελπίσουμε ότι η φύση θα προνοήσει και πάλι για την ισορροπία του οικοσυστήματος. Τελικά ο άνθρωπος το καλύτερο που μπορεί να κάνει είναι να αφήσει την φύση να κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα, χωρίς αυτός να παρεμβαίνει πολύ. Ας σεβαστούμε τη φύση καθώς είναι το περιβάλλον στο οποίο επιβιώνουμε και ευημερούμε!
Ο Λαγοκέφαλος είναι ένας ακόμη εισβολέας στις θάλασσες μας (για την ακρίβεια 5 είδη Λαγοκέφαλου και συγγενικών/παρόμοιων ειδών: Λαγοκέφαλος, Λαγοκέφαλος του Σουεζ, Βραχυκέφαλος τετραόδοντας, Αδαμαντόραχος λαγοκέφαλος, Νανολαγοκέφαλος). Πρόκειται για μη βρώσιμο, τοξικό κατά την κατανάλωση και με ισχυρά σαγόνια ψάρι (κίνδυνος τραυματισμού), τα οποία θα πρέπει να αποφεύγονται όχι μόνο η κατανάλωση αλλά και η προσέγγιση προς αυτά. Τα περιστατικά που έχουν συμβεί σε ακτές λουομένων με δαγκώματα σε ανθρώπους, πιθανά οφείλονται στην κακή συνήθεια των τελευταίων να δίνουν τροφή στην άγρια ζωή. Πετώντας κομμάτια ψωμί, πατατάκια και ό,τι άλλο υπάρχει διαθέσιμο στους λαγοκέφαλους στην παραλία, απλά τους μαθαίνουμε να πλησιάζουν τον άνθρωπο και να προσμένουν ένα έτοιμο και ξεκούραστο γεύμα. Η προσμονή μπορεί να μετατρέπεται σε απαίτηση ή κάνουν την σύνδεση ότι ένα ανθρώπινο δάχτυλο αποτελεί μεζεδάκι. Έτσι πρέπει να θυμόμαστε και να εφαρμόζουμε έναν από τους βασικούς κανόνες συμπεριφοράς προς την άγρια θαλάσσια ζωή.
Δεν πρέπει να ταΐζουμε τα άγρια ζώα. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούμε δύο σημαντικά προβλήματα. Αφενός συνηθίζουν να πλησιάζουν τους ανθρώπους (και δυστυχώς κάποιες κατηγορίες αυτών δεν είναι πάντα συνειδητοποιημένοι και φιλικοί) οπότε μπορούν να προκληθούν τραυματισμοί και ατυχήματα από αυτούς ή από τα ανθρώπινα κατασκευάσματα που τους συνοδεύουν (π.χ. θαλάσσια σκάφη). Αφετέρου σταδιακά αλλάζουν οι συνήθειες τους, μαθαίνουν να εξαρτώνται από τον άνθρωπο για την αναζήτηση τροφής (ιδιαίτερα τα νεαρά άτομα), αρχίζουν να ατονίζουν οι ικανότητες ή η διάθεση για αναζήτηση τροφής και τελικά διαταράσσεται η φυσική ισορροπία (ενδεικτικά, αυξάνονται άλλα είδη στο περιβάλλον που παραδοσιακά αποτελούν θηράματα τους).

Τηλέμαχος Μπεριάτος
Εκπαιδευτής Αυτοδυτών και Τεχνικός Δύτης PSS, Αυτοδύτης 3 αστέρων CMAS

The post Λαγοκέφαλος, η ιστορική πρώτη καταγραφή στην Κεφαλονιά και την Ιθάκη appeared first on Εφημερίδα Κεφαλονιά.

Ασκίδιο το «αποικιακό», ένα ψάρι από… άλλο πλανήτη

efimeridakefalonia — Mon, 27 Jul 2026 14:25:39 +0000

Ένα ιδιαίτερο θαλάσσιο ζώο είναι αυτό το όμορφο ασκίδιο (colonial sea squirt, “Morchellium argus”), είναι άλλη μια άγνωστη γενικά μορφή ζωής που παραπέμπει σε έναν άλλον πλανήτη, αλλά αποτελεί ένα ακόμη θαυμαστό πλάσμα του κόσμου μας!
Τα Ασκίδια (Ascidians) είναι θαλάσσια ζώα (ασπόνδυλα) που έχουν σχήμα ασκού και βρίσκονται σε όλους τους ωκεανούς (πάνω από 2000 είδη) στην Ελλάδα και 75 είδη με το περίπου 40-45% από αυτά να αποτελούν εισβολικά είδη από τον Ατλαντικό Ωκεανό αλλά και τον Ινδικό (μέσω της Διώρυγας του Σουέζ). Υπάρχουν τρεις κατηγορίες, τα μοναχικά (μονήρη), τα πιο.. κοινωνικά που αναπτύσσονται σε αποικίες συνδεόμενα στις βάσεις τους, ενώ κάποια που συγκροτούν μεγάλες κοινότητες αν και παραμένουν ξεχωριστά άτομα. Ανήκουν σε εκείνα τα ζώα που ονομάζονται «χιτονωφόρα» καθώς εξωτερικά φέρουν ένα κάλυμμα, ένα «χιτώνα» με κύριο συστατικό την κυτταρίνη. Ζουν αγκιστρωμένα στα ρηχά νερά τα περισσότερα (Sea squirts, Sea tulips), συνήθως επί βραχώδους υποστρώματος και τρέφονται φιλτράροντας φυτοπλανγκτόν, μικροοργανισμούς και βακτήρια που μεταφέρονται από τα θαλάσσια ρεύματα και τα οποία εισέρχονται στο σώμα τους από μια οπή και εξέρχονται από άλλη.

Οι θάλασσες μας
Οι εικόνες προέρχονται από καταδύσεις στα νερά του Ιονίου και πιο συγκεκριμένα της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης. Απεικονίζουν είδη που κατοικούν και εμπλουτίζουν τις δικές μας θάλασσες, εκείνες που βρίσκονται δίπλα μας και φιλοξενούν χειμώνα ή καλοκαίρι τους κατοίκους και τους επισκέπτες των νησιών μας. Ο κρυφός πλούτος της θάλασσας δεν είναι άλλος από την βιοποικιλότητα της. Και είναι κρυφός όχι επειδή δεν έχει ανακαλυφθεί αλλά επειδή παραμένει άγνωστος στους περισσότερους, τόσο ώστε γενικά να θεωρείται μια αχανής έκταση κενή από κάθε ενδιαφέρον, ως και τόπος απόρριψης των αποβλήτων μας. Η θάλασσα αποτελεί λίκνο για τη ζωή, τροφό για τον άνθρωπο και πνεύμονα για τον πλανήτη. Όμως για να την προστατεύσουμε πρέπει πρώτα να την γνωρίσουμε!

Τηλέμαχος Μπεριάτος
Εκπαιδευτής Αυτοδυτών και Τεχνικός Δύτης PSS, Αυτοδύτης 3 αστέρων CMAS

The post Ασκίδιο το «αποικιακό», ένα ψάρι από… άλλο πλανήτη appeared first on Εφημερίδα Κεφαλονιά.

«Ξένε σαν θέλεις να παντρευτείς» (Καλαματιανός) και η κεφαλονίτικη συνέχειά του

efimeridakefalonia — Tue, 21 Jul 2026 07:57:28 +0000

Είπα να ανοίξω τα ερευνητικά λαογραφικά χαρτιά μου, να γίνουν λειτουργικά, λόγω που πολλοί μου ζητούν να τους δώσω υλικό, κεφαλονίτικο, για διάφορες γιορταστικές καταστάσεις, ιδίως για τους γάμους τους, που θέλουν να έχουν παραδοσιακά τραγούδια κατάλληλα για τη μεγάλη τους χαρά.
Έσυρα από το συρτάρι μου, τούτο το άσμα που ακολουθεί κάτωθι, που αν και πανελλήνιο, σατιρικό του αρραβώνα, μόνο στην Κεφαλονιά, έχει τη συνέχειά του και μάλιστα «πικάρει» το νεανικό ανδρικό πληθυσμό. Είναι αλήθεια πως το άσμα «Ξένε σαν θέλεις να παντρευτείς» σατιρίζει τις νέες γυναίκες στην αναζήτηση του υποψήφιου γαμπρού. (Άλλες, … παλιές εποχές). Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Πρόκειται για χορευτικό άσμα που ανήκει στη χορεία των πανελλήνιων Ερωτικών Δημοτικών Ασμάτων σε ρυθμό καλαματιανού. Φαίνεται, πως ο τόπος προέλευσής του είναι η Κρήτη. Τραγούδι του αρραβώνα, που στην πορεία του χρόνου, λόγω που στις αποκριές διακωμωδούσαν τους γάμους, το ενέταξαν σε αυτά τα κωμικά δρώμενα και κατεγράφη ως αποκριάτικο άσμα. Περιέχεται δε, στη μουσική καταγραφή και έκδοση του Γεώργιου Λαμπελέτ.
Στα κεφαλονίτικα πανηγύρια ήταν προσφιλές και οι πανηγυριστές το περίμεναν για να το χορέψουν και να το τραγουδήσουν. Σώζεται σε κάποιες στιχουργικές παραλλαγές στην Κεφαλονιά, ιδίως στην Πύλαρο, Έρυσσο και Παλική. Επίσης, σώζονται αρκετές παλιές κεφαλληνιακές τραγουδιστικές ηχογραφήσεις στο αρχείο μου. Στην κεφαλληνιακή λαογραφία ως ήχος τραγουδιστός εντάχτηκε πρώτη φορά, στη μουσική κασετίνα « Στην Ανέμη του χορού » 2010, με τη φωνή του Γεράσιμου Κουγιανού Κουγιανού, σε μουσική επεξεργασία κι επιμέλεια, του Λαμπρογιάννη Πεφάνη.

Ξένε σαν θέλεις να παντρευτείς (Καλαματιανός)
Ξένε σα θέλεις να παντρευτείς γυναίκα για να πάρεις
έλα ρώτα με κι εμένα
να σου πω ποια ‘ναι για σένα.

Άσπρη γυναίκα μην πάρεις – σακί αλευρωμένο -.
Το σακί το αλευρωμένο
πάντα είναι σκονισμένο.

Χοντρή γυναίκα μην πάρεις -βουτσί του ταβερνιάρη-.
Το βουτσί του ταβερνιάρη
μεθυσμένο κουμαντάρει.

Ψηλή γυναίκα μην πάρεις -δεντρί ξεριζωμένο-.
Το δεντρί ξεριζωμένο
πάντα είναι μαραμένο.

Μαύρη γυναίκα μην πάρεις -σουπιά τηγανισμένη-.
Η σουπιά τηγανισμένη
πάντα θά’ ναι μαυρισμένη.

Μελαχρινή και νόστιμη και μαύρα μάτια να ‘χει
Κι αν γεράσει κι αν χαλάσει
μαύρα μάτια πάντα θά ‘χει.
Στη δεκαετία του 1960, ένας σπουδαίος Κεφαλονίτης μουσικοπαιδαγωγός, ο Παναγής Σπ. Βρετός(4), επεξεργάστηκε το άσμα αυτό, το «ακολούθησε στιχουργικά» και δημιούργησε πάνω στην ίδια μουσική, το « Όταν θα μεγαλώσεις », στίχοι δικοί του, για τον μαθητικό κόσμο που δίδασκε. Έτσι, παραλλήλισε το σατιρικό άσμα του αρραβώνα για τις γυναίκες, με αυτό, για τους άνδρες.

«Όταν θα μεγαλώσεις» στίχοι: Παναγή Σπ. Βρετός
«Σαν θα σκεφθής πως θα γενής, όταν θα μεγαλώσης.
Έλα ρώτα με και μένα, να σου πω τι ‘ ναι για σένα.

Ψηλό λελέκι μη γενής νάχης μεγάλη μύτη.
Όποιος μύτη τέτοια έχει τον λυπάται όποιος τον βλέπει.

Χοντροβαρέλλας μη γενής, νάχης κοιλιά μεγάλη
το βουτσί του ταβερνιάρη ο παράς το κουμαντάρει.

Μαυροτσουκάλι μη γενής απ’ την πολλή μουτζούρα
σαν σ’ αρέσει να βρωμίζης, την καρδιά δεν καθαρίζεις.

Ούτε ασπρομούρης μη γενής με σκόνες κι ‘ αλοιφάδες,
το σακκί τ’ αλευρωμένο είναι πάντα σκονισμένο.

Γνώση γερή στην κεφαλή, μέτρο και εξυπνάδα,
κι αν γεράσης και χαλάσης, νου και γνώση πάντα θάχης».
Είναι ένα δείγμα ικανής συνέχειας τόσο από στιχουργικής και κοινωνικής πλευράς, όσο και στην εκπαιδευτική μουσική λειτουργικότητα, καλύπτοντας έτσι ένα κενό, απαραίτητο για το «ζύγιασμα» των δύο φύλων. Ο Παναγής Βρετός θεωρούσε το άσμα «Ξένε σαν θέλεις να παντρευτείς» Δημώδες Κεφαλληνίας, μια και ακουγόταν στις περασμένες δεκαετίες συχνά σε πανηγύρια, σε γάμους, σε αρραβώνες και σε διάφορες χορευτικές συναθροίσεις των Κεφαλλήνων. Βέβαια, το άσμα αυτό μπορεί να συγκριθεί με κάποια ανάλογα, παρόμοιων στίχων ή και των ίδιων στίχων, με διαφορετική μουσική, που τα συναντάμε σε κάποια άλλα μέρη του ελλαδικού χώρου, στην παρούσα όμως, το άσμα το αναφέρω, στην κύρια μορφή του, την πιο κυρίαρχη στην Ελλάδα…

Γεράσιμος Σωτ. Γαλανός

The post «Ξένε σαν θέλεις να παντρευτείς» (Καλαματιανός) και η κεφαλονίτικη συνέχειά του appeared first on Εφημερίδα Κεφαλονιά.