Δεδομένων των διαφορετικών χρήσεων μιας θαλάσσιας περιοχής και ελλείψει θαλάσσιου χωροταξικού σχεδίου, οι στρατηγικές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών πάρκων αναπόφευκτα συνοδεύονται από ανησυχίες και προβληματισμό για την ομαλή συνύπαρξη των υφιστάμενων παράκτιων και θαλάσσιων δραστηριοτήτων με τις νέες μονάδες Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων (ΥΑΠ), καθώς και για τις δυνητικές περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις τους στην περιοχή, που λειτουργούν.
Οι μελέτες και τα δεδομένα για τις επιπτώσεις των υπεράκτιων μονάδων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) παραμένουν περιορισμένα, καθώς πρόκειται για έναν σχετικά πρόσφατα αναπτυσσόμενο κλάδο. Ωστόσο, πρόσφατες μελέτες αναδεικνύουν τις δυνητικές αρνητικές περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις από την ανάπτυξη των υπεράκτιων αιολικών πάρκων.
Για παράδειγμα, ανακύπτουν ζητήματα σχετικά την κοινωνική δικαιοσύνη (αν όχι αδικία), όπως ο εκτοπισμός πληθυσμών ή/και δραστηριοτήτων, το φαινόμενο της «αρπαγής ωκεανών» (ocean grabbing), την υποβάθμιση του θαλάσσιου περιβάλλοντος και των παρεχόμενων οικοσυστημικών υπηρεσιών, τις δυσμενείς επιπτώσεις για τους αλιείς, τη μη πρόσβαση σε θαλάσσιους πόρους από ορισμένους χρήστες, τις κοινωνικές.
Στις δυνητικές πολιτισμικές επιπτώσεις, συγκαταλέγονται, μεταξύ άλλων, η αλλοίωση παραδοσιακών δραστηριοτήτων, τοπίων και οικισμών, η καταπάτηση των δικαιωμάτων των αυτόχθονων πληθυσμών, καθώς και η έλλειψη συμμετοχικών διαδικασιών διακυβέρνησης των υπεράκτιων ΑΠΕ.
Επιπλέον, υπογραμμίζεται ο εντεινόμενος ανταγωνισμός στον θαλάσσιο χώρο, ιδίως στην Μεσόγειο, όπου οι δραστηριότητες είναι ποικίλες (αλιεία και υδατοκαλλιέργειες, μεταφορές, αναψυχή) και οι εναλλακτικές δυνατότητες αξιοποίησης του θαλάσσιου χώρου είναι πολλές (προστατευόμενες περιοχές, λιμάνια, στρατιωτικές εγκαταστάσεις, χώροι με αρχαιολογικό ενδιαφέρον, τουρισμός, υποβρύχια κυκλοφορία).
Πιο συγκεκριμένα σε ό,τι αφορά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των ΥΑΠ, είναι αδιαμφισβήτητη η καθοριστική συμβολή τους στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου και στην παραγωγή «καθαρής ενέργειας» μηδενικών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Επιπλέον, ορισμένες μελέτες διαπιστώνουν ότι στα θεμέλια των θαλάσσιων ανεμογεννητριών μπορούν να δημιουργηθούν τεχνητοί ύφαλοι που θα παρέχουν ενδιαιτήματα ή καταφύγια για ορισμένα είδη ψαριών και ασπόνδυλων, ενισχύοντας με τον τρόπο αυτόν την βιοποικιλότητα.
Επιπροσθέτως, τα ΥΑΠ μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων περιβαλλοντικής προστασίας, λειτουργώντας ως Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές (ΘΠΠ) λόγω του περιορισμού της επαγγελματικής αλιείας, αλλά και της δημιουργίας ενδιαιτημάτων στους πυθμένες τους.
Αν και τα δεδομένα για τα προσδοκόμενα οφέλη παραμένουν περιορισμένα, καθώς απαιτούν παρακολούθηση σε βάθος χρόνου, υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις για την αύξηση των ιχθυοαποθεμάτων και για την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, καθώς στην περιοχή ενός ΥΑΠ δεν μπορεί να αναπτυχθεί αλιεία με εργαλεία βυθού.
Θα πρέπει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι στις ίδιες μελέτες αναφέρεται ότι τα ΥΑΠ δημιουργούν οχλήσεις για κάποια θαλάσσια είδη, προκαλώντας αντίθετα αποτελέσματα. Δεν μπορούμε λοιπόν να παραβλέψουμε τις ανησυχίες για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των υπεράκτιων μονάδων ΑΠΕ.
Η κατασκευή των ΥΑΠ απαιτεί την εγκατάσταση ανεμογεννητριών, η οποία περιλαμβάνει υποβρύχιες κατασκευαστικές δραστηριότητες, όπως τρύπημα και εκσκαφή. Αυτές οι δραστηριότητες μπορούν να διαταράξουν τον βυθό, να ανασηκώσουν ιζήματα και να παράγουν ηχορύπανση, η οποία μπορεί να βλάψει την θαλάσσια ζωή.
Επιπλέον, η παρουσία των τουρμπινών μπορεί να τροποποιήσει τους τοπικούς υδροδυναμικούς παράγοντες, οδηγώντας σε αλλαγές στις ροές νερού επηρεάζοντας με τη σειρά τους την κατανομή του πλαγκτόν και των ενήλικων ψαριών. Αυτό μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην τροφική αλυσίδα και να διαταράξει την οικολογική ισορροπία στην περιοχή.
Επίσης, η παρουσία ανεμογεννητριών μπορεί να αλλοιώσει τα ρεύματα και τα μοτίβα εναπόθεσης ιζημάτων, επηρεάζοντας τη διανομή των θαλάσσιων ειδών. Παράλληλα, εντείνεται ο κίνδυνος πρόσκρουσης των πουλιών με τις ανεμογεννήτριες, που μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική μείωση πληθυσμών. Προκειμένου λοιπόν να αμβλυνθούν οι αρνητικές επιπτώσεις για την βιοποικιλότητα, η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι τα ΥΑΠ δεν θα πρέπει να χωροθετούνται σε περιοχές με αυξημένη βιοποικιλότητα ή κοντά σε ΘΠΠ.
Συμπερασματικά, η αξιοποίηση του θαλάσσιου χώρου για την επίτευξη των στόχων της πράσινη μετάβασης συνοδεύεται αναπόφευκτα από ανησυχίες και προβληματισμούς για την ομαλή συνύπαρξη των υφιστάμενων παράκτιων και θαλάσσιων δραστηριοτήτων με τις νέες μονάδες ΥΑΠ, καθώς και για τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους.
Απαντήσεις στις παραπάνω προκλήσεις επιχειρεί να δώσει το έργο JustReDI, το οποίο λαμβάνει χώρα στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0, με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU και υπό την αιγίδα της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Καινοτομίας.
Το έργο JustReDI υλοποιείται με τη σύμπραξη έξι φορέων και ιδρυμάτων: του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ), του Ερευνητικού Κέντρου ΑΘΗΝΑ, του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), καθώς και του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής (ΠΑΔΑ) και του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος (ΔΙΠΑΕ).
Το JustReDI περιλαμβάνει ένα συνεκτικό σύνολο δράσεων που θα συμβάλλουν στην υλοποίηση των ευρωπαϊκών και εθνικών στρατηγικών για την αναπτυξιακή πράσινη μετάβαση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας, μεγιστοποιώντας τον θετικό αντίκτυπο για την τοπική κοινωνία, ελαχιστοποιώντας τις κοινωνικές επιπτώσεις της διττής μετάβασης, ιδίως για τις ευάλωτες ομάδες και περιφέρειες, και ενισχύοντας την οικονομική και κοινωνική ανθεκτικότητα υπό το πρίσμα της δίκαιης ανάπτυξης και της συμπερίληψης.
Ένας από τους παράγοντες που επηρεάζουν τις αντιλήψεις που σχηματίζουν οι Έλληνες για τα θέματα αυτά είναι και η έγκυρη δημόσια πληροφόρηση. Έτσι, το έργο περιλαμβάνει μια δράση για την αποτίμηση της αξιοπιστίας των ειδήσεων γύρω από την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση (Check4Facts).
Περισσότεροι πολίτες συμμετέχοντες στη διαδικασία, περισσότερες ευκαιρίες για βιώσιμη ανάπτυξη.
Δράση ενίσχυσης επενδύσεων «Εμβληματικές δράσεις σε διαθεματικές επιστημονικές περιοχές με ειδικό ενδιαφέρον για την σύνδεση με τον παραγωγικό ιστό» / Ανθεκτικότητα, Συμπερίληψη και Ανάπτυξη: Προς μια Δίκαιη Πράσινη και Ψηφιακή Μετάβαση των Ελληνικών Περιφερειών – TAEDR-0537352.
Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0 με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU.
Εικόνα από FREEP!K
LEAVE A COMMENT